پژوهشگروبلاگ شخصی قاسم صفایی نژاد

۱۱۲ مطلب با موضوع «فرهنگی :: یادداشت» ثبت شده است

فرهنگی :: یادداشت

ظرفیت‌های نوروز

نوروز یک پدیده کاملا فرهنگی است که حداقل بیش از 3 هزار سال قدمت دارد. ایرانیان نوروز را به دوره پادشاهی جمشید، چهارمین شاه ایران در شاهنامه در دوره پیشدادیان نسبت می‌دهند:

«هرمز فوردین»، نخستین روز فروردین، روزی بود که ایرانیان گرد جمشید آمدند و آن روز را «نوروز» نامیدند. [+]

نوروز نماد آمدن بهار است و نو شدن، نشان از پیوند انسان و طبیعت؛ یا شاید بیهوده نباشد اگر بگوییم نماد فرهنگ ایرانی. ایرانیان جشن‌های زیادی مانند نوروز، سده، مهرگان، سوری و ... داشتند و دارند که از آن میان، جشن «نوروز» و استقبال از آن یعنی «سوری» یا چهارشنبه سوری در این سطح ملی و بین المللی برگزار می‌شود. خانه تکانی، دید و بازدید، هفت سین که هر کدام معنای فرهنگی خاص خود را دارند از مهمترین اعمال این جشن است.

قلمروی جغرافیایی نوروز از جنوب غربی آسیا تا شبه قاره هند، آسیای میانه و قفقاز را شامل می‌شود که حداقل شامل 10 کشور است: ایران، هند، افغانستان، آذربایجان، ترکمنستان، تاجیکستان، قزاقستان، قرقیزستان، ترکیه و پاکستان.

مجمع عمومی سازمان ملل متحد در تاریخ سه شنبه ۴ اسفند ۱۳۸۸ برابر با ۲۳ فوریه ۲۰۱۰ با تصویب قطعنامه‌ای روز ۲۱ مارس برابر با ۱ فروردین را در چارچوب مادهٔ ۴۹ و تحت عنوان فرهنگ صلح به عنوان روز جهانی نوروز به تصویب رسانده و در تقویم خود جای داد و نوروز ایرانی به‌عنوان یک مناسبت بین‌المللی به رسمیت شناخته شد.

نوروز ظرفیت‌های فرهنگی گوناگون ملی و بین المللی دارد. نوروز جشنی مشترک بین تمام اقوام ایرانی است که می‌تواند همبستگی ملی را تقویت کند، یا حتی به دلیل کارکردهای فرهنگی نظیر توجه به طبیعت، احترام به بزرگتر، رفع کدورت و بخشش موجب جامعه‌ای آرام، امن، شاد و همبسته شود.

از سویی دیگر ظرفیت‌های دیپلماسی نوروز بخصوص پس از ثبت جهانی آن فراوان است. در سال‌های گذشته و پس از ثبت جهانی آن دیدیم که به ابتکار ایران «جشن جهانی نوروز» در ایران (1389، 1390)، تاجیکستان (1391) و افغانستان (1393) برگزار شد. جشنی که با توجه به فروپاشی بلوک شرق و رها شدن بسیاری از کشورهای نوروز از آن بلوک، می‌تواند اثرگذاری ایران را بر مناسبات جهانی از طریق همبستگی و ارتباط تنگاتنگ با این کشورها افزایش دهد. 

متأسفانه از این ظرفیت‌ها کمتر بهره‌برداری شده و معمولا به اقدامات تبلیغاتی بسنده می‌شود. جشن جهانی نوروز در سال 1394 و 1395 بدون میزبان بود و برگزار نشد و دولت حسن روحانی که مدعی دیپلماسی فرهنگی است، اعتنایی به آن نکرد؛ شاید بی‌اعتنایی دولت یازدهم به جشن جهانی نوروز هم به آغاز این جشن از دولت احمدی‌نژاد برگردد و لغو و بی‌توجهی دولت تدبیر و امید به هر کاری که دولت قبلی آغازکننده آن بود. امید داریم که دولت حسن روحانی از نوروز درس بگیرد و بدون توجه به کدورت‌های شخصی، استفاده از ظرفیت‌های فرهنگی ایران را در دستور کار قرار دهد.

 

فرهنگی :: یادداشت

شاهنامه؛ کوتاه و تندرست

اواخر پاییز 91 بود که با حضور جمعی از دوستان «نشست شاهنامه‌خوانی» را شروع کردیم. فراز و نشیب‌های نظم نشست‌های هفتگی آنقدر بود که نزدیک به سه سال طول کشید و این مهم در 7 آبان 94 به اتمام رسید. دوست عزیزم، حمیدرضا معیری، که زحمت ارائه شاهنامه را از ابعاد گوناگون در این نشست‌ها کشید، از سال 89 مشغول نگارش خلاصه‌ای از شاهنامه با عنوان «شاهنامه؛ کوتاه و تندرست» بود که پس از ویرایش‌های متعدد جهت تندرست‌تر شدن متن، امروز -که روز پایان نگارش شاهنامه توسط فردوسی است- آن را در قالب ویکی ارائه کرده است تا دست سایر علاقه‌مندان به شاهنامه و شاهنامه‌پژوهان نیز برای بهتر شدن این متن باز باشد.

ویکی بودن این متن ایده خوبی است که بسیار به کار می‌آید. با اجازه ایشان مشغول ویرایش این متن هستم تا ان شالله به زودی کتاب الکترونیک «شاهنامه؛ کوتاه و تندرست» نیز به نویسندگی ایشان و به ویراستاری من تقدیم همه دوستداران فردوسی حکیم شود.

این ویکی را می‌توانید در این آدرس مشاهده نمایید و توضیحات مرتبط با آن را مطالعه کنید. 

حمیدرضا معیری اردیبهشت ماه 94 نیز در پروژه مشترکی با بابک ونداد، نرم افزار آنتالوژی شاهنامه را رونمایی کرده بود. پروژه‌ای که به عنوان پروژه برگزیده دانشگاه کلمبیا نیز انتخاب شده بود. این نرم‌افزار را نیز می‌توانید در این آدرس مشاهده نمایید.

 

فرهنگی :: یادداشت

شرم از کم کاری

الان در مترو زنی پنجاه و اندی ساله دیدم که بار سنگینی روی دوشش گذاشته بود و حمل می‌کرد. باری که از روی پلاستیک سیاه و بزرگی که آن را پوشانده بود، مشخص نبود چیست و چقدر وزن دارد، اما چه اهمیتی دارد؟ پارچه یا پلاستیک یا هر چیزی که معمولا زنان سرپرست خانوار با آن شغلی برای خود دست و پا می‌کنند. سنگینی بار را بر روی دوش خودم احساس کردم. منی که لابد چند برابر آن زن درآمد دارم و او چند برابر من همت!
شرم کردم از کم کاری و پرتوقعی و خودخواهی و غر زدن. همین!

 

فرهنگی :: یادداشت

عظمت شهدای مدافع حرم

ده‌ها شب است که من و بخش زیادی از مردم ایران مشغول تماشای سریال کیمیا هستیم. سریالی که با همه خوبی‌هایش، کاستی‌هایی نیز دارد.

یکی از این کاستی‌ها این است که در این سریال، دفاع از وطن خیلی پررنگ‌تر از دفاع از اسلام مطرح می‌شود. این مفهوم حتی در چند قسمت گذشته به صورت دیالوگ مستقیم درآمد و در قسمتی که شب گذشته پخش شد به اوج خود رسید. نمی‌توان قضاوت کرد که چند درصد از رزمندگان دفاع مقدس به دلیل دفاع از وطن و چند درصد به دلیل دفاع از اعتقادات یا هر دلیل دیگری به جنگ رفتند -که البته دفاع از وطن هم مقدس است- اما به هر حال پررنگ کردن دفاع از وطن بدون مطرح کردن حرفی از اسلام یکی از کاستی‌ها است. البته که خیلی اهل زدن حرف سلبی نیستم و به جد معتقدم اگر کسی این نظر را دارد، خودش زحمت بکشد و چنین فیلمی بسازد؛ اما سخن اصلی اینجاست که بعد از 27 سال از جنگ تحمیلی اتفاق بزرگی در حال رخ دادن است و آن هم شهدای مدافع حرم هستند.

به نظرتان اگر چند سال دیگر کسی از شهدای مدافع حرم فیلم بسازد می‌تواند در اعتقاد راسخ اینان به اسلام چیزی را مخلوط نماید؟ جوانانی که دیده شده است با وجود فرزند خردسال از کشور خود به سوی جهاد فی سبیل الله هجرت کرده‌اند... که سید شهیدان اهل قلم گفت:

این جوانان نسل تازه‌ای هستند که در کره زمین ظهور کرده است و وظیفه دگرگون کردن عالم را پروردگار متعال بر گرده اینان گذاشته است. عصر بعثت دوباره انسان آغاز شده است و اینان پیام‌آوران این عصرند و پیام آنان همان کلامی است که با روح الامین بر قلب مبارک رسول الله تجلی یافته و از آنجا بر زبان مبارکش جاری شده است. چگونه است که پروردگار در طول همه این اعصار، اینان را برای امانت‌داری خویش برگزیده است؟

 

فرهنگی :: یادداشت

بردن آبروی مردم

دو سال و نیم پیش یکی از برنامه‌های درس‌هایی از قرآن استاد قرائتی داشت پخش می‌شد؛

ایشون گفتن دقت کنید چی میگم، خیلی حرفم مهمه، دقت کنید:

تمایل به هیچ گناهی گناه نیست به جز یک گناه. یعنی مثلا ته دلتون دوست داشته باشید فلان گناه رو بکنید، گناه نیست تا انجامش ندید مگر یک گناه و اون بردن آبروی مردمه که حتی اگه ته دلت هم تمایل داشته باشی گناهه.