در مستند «معضل اجتماعی» با افرادی مواجه میشویم که سالها در قلب غولهای فناوری کار کردهاند: گوگل، فیسبوک، توییتر، پینترست و دیگران. حالا همان افراد، با نگاهی انتقادی به سازوکارهایی اشاره میکنند که خود در طراحی آنها نقش داشتهاند؛ سازوکارهایی که بهزعم آنان، شبکههای اجتماعی را به ماشینهای مهندسی رفتار، دوپامین و قطبگرایی بدل کردهاند.
این مستند که در سال ۲۰۲۰ توسط نتفلیکس منتشر شده است، درصدد نشان دادن این واقعیت است که کاربران، دیگر صرفاً مصرفکننده محتوا نیستند، بلکه محصولاتی هستند که توجه، احساس و رفتارشان استخراج و بهینهسازی میشود. این فرآیند، نه با زور یا اجبار، بلکه از طریق طراحی تجربه کاربری، الگوریتمهای پیشنهاددهنده و اعلانهای هوشمند رخ میدهد. همینجاست که سؤالات نگرانکنندهای درباره آزادی اراده، شکلگیری سلیقه و حتی دموکراسی به میان میآید.
معضل اجتماعی روایت جذابی دارد، اما گاهی از شدت احساسات و هشدارهای کلیاش، از تحلیل عمیق دور میشود. با این حال، همین روایتِ نیمهمستند–نیمهدراماتیک توانسته مسئلهای پیچیده را برای مخاطب عمومی قابل لمس کند. این نقطه قوت مستند است: سادهسازی بدون سادهانگاری کامل.
تماشای این مستند، نهتنها برای آنهایی که دغدغه مصرف رسانهای آگاهانه دارند، بلکه برای هر کسی که درگیر طراحی روایت و تحلیل سازوکارهای دیجیتال است، قابل استفاده است. زیرا معماری پلتفرمها -همانطور که «معضل اجتماعی» نشان میدهد- تنها در سطح رابط کاربری یا الگوریتمهای توصیهگر خلاصه نمیشود؛ بلکه به لایههایی عمیقتر از سیاستگذاری داده، مهندسی سلیقه، و تولید مشروعیت روایی گره خورده است. فهم این پیچیدگیها، گامی ابتدایی در مسیر بازنگری در مسئولیت نهادی، حکمرانی رسانهای و نقش فردی ما در بازتعریف فضاهای دیجیتال است.
این مستند را به صورت کامل و با دوبله فارسی میتوانید از تلوبیون تماشا کنید.