بازگشایی تنگه هرمز و جنگ روایتهای ترامپ
در مطالعات ارتباطات سیاسی، مفهومی کلیدی به نام «مزیتِ بازیگرِ نخست» (First-mover Advantage) وجود دارد. این قاعدهی ساده اما حیاتی میگوید: «در نبردِ ادراک، کسی پیروز است که زودتر روایت را میسازد، نه لزوماً کسی که در میدان عمل کرده است.» واقعهی اخیر بازگشایی تنگه هرمز و موجسواری رسانهای دونالد ترامپ، کلاس درسِ تمامعیاری برای درک این شکافِ عمیق است.
واقعیتِ میدان در برابرِ روایتِ رسانه
تحلیلِ واقعبینانه نشان میدهد که بازگشایی تنگه هرمز، واکنشی هوشمندانه و مقتدرانه از سوی ایران به تثبیتِ آتشبس در جبهه لبنان بود. ایران با فعال نگاه داشتن این اهرمِ فشار تا لحظهی اطمینان از توقفِ تجاوزات، وزنِ استراتژیک خود را در معادلات منطقه نشان داد. اما در لایهی رسانه، اتفاق دیگری افتاد.
در حالی که دستگاهِ تبیینی ما با تأخیر عمل کرد، ترامپ با استفاده از تکنیک «قاببندی» (Framing)، این کنش را نه یک تصمیمِ حاکمیتی و مقتدرانه، بلکه نتیجهی «فشار و تهدیداتِ» خود بازنمایی کرد. او با سرعتِ عمل در شبکههای اجتماعی، توانست معنای این پیروزیِ میدانی را به نفعِ خود «مصادره» کند.
چرا پیروزیهای ما تلخ چشیده میشوند؟
وقتی میان «عملِ درست در میدان» و «تبیینِ بهموقع در رسانه» فاصله میافتد، پدیدهای به نام خلاء اطلاعاتی (Information Vacuum) رخ میدهد. در این فضا:
- دشمن روایت میسازد: روایتِ ساده و تهاجمیِ رقیب، جایگزینِ تحلیلهای پیچیده و دیرهنگامِ داخلی میشود.
- سرخوردگی بدنه اجتماعی: حامیان نظام که پیوستِ رسانهایِ دقیقی دریافت نکردهاند، تحت بمبارانِ خبریِ رقیب دچار تزلزل میشوند. آنها پیروزیِ استراتژیک کشورشان را به اشتباه، یک «عقبنشینی» فهم میکنند.
- دوگانهسازیِ داخلی: اینجاست که جامعه دوقطبی میشود؛ گروهی به دنبال پاسخِ فوری و نمایشی میگردند و گروهی دیگر دچار یأس میشوند، در حالی که ریشهی مشکل نه در «ضعفِ میدان»، بلکه در «کُندیِ روایت» است.
درسهای راهبردی برای آینده
برای عبور از این وضعیت و جلوگیری از تکرارِ «شکستهایِ ادراکی»، باید سه اصلِ علمی را سرلوحه قرار داد:
- پیوستِ رسانهای پیش از اقدام: هیچ عملیاتی در جبهه مقاومت نباید بدونِ «سناریوی روایتسازیِ پیشدستانه» کلید بخورد.
- تسخیرِ روایتِ اول: در جنگِ روایتها، دومی بودن یعنی بازنده بودن. باید پیش از آنکه ترامپ یا هر بازیگر دیگری فرصتِ توئیت زدن پیدا کند، منطقِ عملِ خود را به افکار عمومی صادر کرده باشیم.
- شفافیت در منطقِ محاسبه: باید به افکار عمومی آموخت که «صبرِ استراتژیک» یا «تغییرِ تاکتیک»، بخشی از یک محاسبهی قدرت است، نه انفعال.
سخن آخر؛ در عصرِ حکمرانیِ روایتها، پیروزِ واقعی کسی نیست که فقط در میدان عمل میکند؛ بلکه کسی است که زودتر از دیگران در ذهنِ مردم تعریف میکند که «چرا» این اتفاق افتاد. اگر روایتسازی ما تدافعی باقی بماند، پیروزیهای بزرگِ ما هم در غبارِ رسانهایِ دشمن، به شکلِ شکست دیده خواهند شد.
اولین نفری باشید که دیدگاه مینویسد.