گفتگو | فرهنگ برای ایرانیان، سازوکار بقاست
گفتگو با خانه کتاب و ادبیات ایران، به مناسبت نمایشگاه کتاب ۱۴۰۵ را از این پیوند بخوانید.
بهنظر شما برگزاری نمایشگاه کتاب مجازی درست در بحبوحه آتشبس ناپایدار، چه تصویری از تابآوری فرهنگی ایرانیان به جهان نشان میدهد؟
بهنظر من برگزاری نمایشگاه کتاب مجازی در شرایط سکوت صحنه نبرد، صرفاً یک رویداد فرهنگی نیست؛ بلکه نشانهای از تداوم «زندگی فرهنگی» در دل ابهام است. ملتها فقط با توان نظامی یا اقتصادی سنجیده نمیشوند؛ بلکه میزان تواناییشان در حفظ معنا، گفتوگو و تفکر در شرایط بحران نیز معیار مهمی برای ارزیابی تمدنی آنهاست.
وقتی جامعهای حتی در وضعیت التهاب، همچنان به کتاب، اندیشه و آموزش فکر میکند، این پیام را منتقل میکند که فرهنگ در ایران یک امر تزئینی و لوکس نیست، بلکه بخشی از سازوکار بقا و هویت جمعی است.
از سوی دیگر، نمایشگاه مجازی کتاب نشان میدهد که زیرساختهای فرهنگی و فناورانه میتوانند در شرایط بحران، پیوستگی اجتماعی را حفظ کنند. این اتفاق، تصویری از «تابآوری فرهنگی» ایرانیان به جهان ارائه میدهد؛ یعنی جامعهای که در میانه فشارها، همچنان تولید و مصرف معنا را متوقف نمیکند.
مهمترین پیامی که رسانهها باید در این روزها درباره کتاب و کتابخوانی به مردم منتقل کنند، چیست؟
مهمترین پیامی که رسانهها باید در این روزها منتقل کنند، این است که کتاب فقط ابزار سرگرمی یا انباشت اطلاعات نیست؛ بلکه وسیلهای برای حفظ تعادل روانی، افزایش قدرت تحلیل و جلوگیری از غلبه هیجان بر تفکر است.
در شرایط بحران، جامعه دائماً در معرض شایعه، روایتهای احساسی و اخبار لحظهای قرار میگیرد. کتابخوانی کمک میکند ذهن از واکنشهای فوری فاصله بگیرد و دوباره به تفکر عمیق و تحلیلی بازگردد.
رسانهها اگر میخواهند به آرامش اجتماعی کمک کنند، باید کتاب را بهعنوان بخشی از «بهداشت روانی جامعه» معرفی کنند. بهویژه امروز که شبکههای اجتماعی سرعت را بر دقت ترجیح میدهند، کتاب هنوز یکی از معدود فضاهای تأمل و تمرکز است.
چه کتابهایی را برای تهیه و مطالعه در این روزها به مردم توصیه میکنید؟ لزوم مطالعه این ژانرها یا این عناوین را چه میدانید؟
در این روزها، بهنظر من چند ژانر بیش از بقیه اهمیت دارند و هرکدام میتوانند بخشی از نیاز فکری و روانی جامعه را پاسخ دهند.
نخست، کتابهای تاریخ معاصر و روایتهای مقاومت؛ چون کمک میکنند تحولات امروز را در یک بستر تاریخی و تمدنی ببینیم، نه صرفاً در سطح اخبار روزمره. آثار خوبی که فقط خاطرهنگاری جنگ نیستند؛ بلکه روایتهایی از تابآوری، ایمان و حفظ انسجام اجتماعی در شرایط سختاند. مطالعه این آثار به جامعه یادآوری میکند که ملت ایران پیش از این نیز دورههای دشوار را پشت سر گذاشته است.
دوم، کتابهای حوزه هویت فکری و تمدنی انقلاب اسلامی. در شرایطی که جنگ روایتها تشدید میشود، جامعه نیاز دارد دوباره مبانی فکری و فرهنگی خود را مرور کند. آثاری مانند طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن از امام شهیدمان و مبارزه پیروز از شهید بهشتی میتوانند درک عمیقتری از مفهوم مقاومت، استقلال و تداوم تاریخی انقلاب اسلامی ارائه دهند.
سوم، کتابهای حوزه سواد رسانهای و جنگ شناختی. امروز بخش مهمی از بحرانها در میدان رسانه و ادراک عمومی شکل میگیرد. مردم باید بتوانند عملیات روانی، شایعه و دستکاری افکار عمومی را تشخیص دهند. آثاری در این زمینه میتوانند بسیار مفید باشند؛ چون کمک میکنند جامعه از واکنشهای هیجانی فاصله بگیرد و قدرت تحلیل خود را حفظ کند.
و در نهایت، ادبیات و رمانهای ایرانی با مضمون امید، هویت و تجربه انسانی نیز اهمیت زیادی دارند. آثاری مانند قاف اقیانوس که چند ماهی از انتشار آن میگذرد و هم به جزیره هرمز مرتبط است و هم روایتی از پیشرفت ایران است را به نوجوانان پیشنهاد میکنم.
اولین نفری باشید که دیدگاه مینویسد.