امروز در برنامه «از مشهد تا مشهد» از شبکه چهار سیما، فرصتی فراهم شد تا درباره یکی از مهمترین موضوعات حکمرانی در عصر دیجیتال گفتوگو کنم؛ نسبت فضای مجازی، زبان فارسی و آینده تمدن در منظومه فکری آیتالله خامنهای.
در این گفتوگو تلاش کردم نشان دهم که در اندیشه امام شهید، فضای مجازی صرفاً مجموعهای از شبکههای اجتماعی یا ابزارهای ارتباطی نیست؛ بلکه زیستبوم جدید زندگی انسان است. با تغییر ماهیت قدرت در جهان و انتقال بخش مهمی از آن به عرصههای شناختی و دیجیتال، فضای مجازی به عرصهای برای حکمرانی، تولید قدرت، شکلدهی به افکار عمومی، مقابله با تهاجم فرهنگی و تخریب اذهان، و زمینهسازی برای تحقق تمدن نوین اسلامی تبدیل شده است.
وقتی فضای مجازی به عرصه حکمرانی تبدیل میشود، مسئله استقلال دیجیتال نیز اهمیتی راهبردی پیدا میکند. در منظومه فکری ایشان، استقلال دیجیتال هدف نهایی نیست، بلکه پیششرط تحقق اقتدار ملی و اقتدار فرهنگی است. از همین منظر است که بر موضوعاتی مانند شبکه ملی اطلاعات، مالکیت و توسعه زیرساختهای بومی، و در اختیار داشتن ابزارهای مستقل و بهروز تأکید میشود.
اما ابزار، پایان مسیر نیست. ابزار باید حامل یک فرهنگ، یک اندیشه و یک تمدن باشد. به همین دلیل، در اندیشه آیتالله خامنهای، زبان فارسی جایگاهی فراتر از یک میراث تاریخی یا ابزار ارتباطی دارد. ایشان زبان فارسی را «حامل و رسانه معارف، افکار، نوآوری و تمدن عمیق اسلامی» میدانند؛ سرمایهای تمدنی که باید متناسب با نیازهای زمان، پیوسته تقویت و توانمند شود.
این مسیر، از واژه آغاز میشود. واژهها مفاهیم را میسازند، مفاهیم در کنار یکدیگر روایت شکل میدهند، روایتهای معتبر به گفتمان اجتماعی تبدیل میشوند و گفتمانها ظرفیت تمدنسازی پیدا میکنند. از این منظر، زبان فقط وسیله انتقال پیام نیست؛ بلکه زیرساخت تولید معنا و یکی از مهمترین مؤلفههای قدرت نرم در عصر دیجیتال است.
در گذشته، کتابها و سپس رسانههای جمعی، مهمترین بستر تولید و انتشار روایت بودند. با ظهور رسانههای اجتماعی، مردم نیز به بازیگران اصلی این عرصه تبدیل شدند و امروز، با گسترش هوش مصنوعی، تولید، بازتولید و توزیع روایت وارد مرحلهای تازه شده است. در چنین شرایطی، اگر زبان فارسی نتواند جایگاه خود را در زیستبوم هوش مصنوعی و فناوریهای نوین حفظ کند، ظرفیت آن برای تولید علم، فرهنگ و تمدن نیز بهتدریج تضعیف خواهد شد.
در این پیوند میتوانید این برنامه را مشاهده کنید.
گفتوگو پیرامون این نوشته
دیدگاهها و گفتوگو