کاهش نرخ باروری در ایران، در کنار پیامدهای جمعیتی خود، آثار گستردهای بر بازار کار، نظام بازنشستگی، خدمات سلامت، توان اقتصادی و ساختار اجتماعی کشور بر جای میگذارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی وضعیت موجود فرزندآوری، شناسایی چالشهای پیشرو و طراحی چارچوبی بومی، هماهنگ و عملیاتی برای افزایش پایدار آن انجام شده است. روش پژوهش، ترکیبی از تحلیل اسناد بالادستی و قوانین ملی، بررسی دادهها و شاخصهای جمعیتی، مرور مطالعات داخلی و بینالمللی و تحلیل تجارب تطبیقی سیاستهای خانواده و جمعیت بوده است.
یافتهها نشان میدهد که کاهش فرزندآوری در ایران را نمیتوان صرفاً با مشکلات اقتصادی توضیح داد. پراکندگی نهادی، ضعف اختیارات و منابع ستاد ملی جمعیت، دشواری دسترسی زوجهای جوان به مسکن، ناامنی شغلی، نارسایی خدمات سلامت باروری و نگهداری کودک، تغییر نگرشهای نسلی، ضعف روایتسازی فرهنگی، نابرابریهای منطقهای و کمبود دادههای بهروز و تفکیکی، از مهمترین موانع موجودند. همچنین، تجربههای تطبیقی نشان میدهد که حمایتهای مالی منفرد و کوتاهمدت، بدون خدمات پشتیبان و اصلاح ساختارهای بازار کار، اثر پایداری بر فرزندآوری ندارند.
بر این اساس، چارچوب پیشنهادی پژوهش بر پنج محور استوار شده است: حکمرانی دادهمحور و تقویت ستاد ملی جمعیت؛ فعالسازی ظرفیت مسکن و طراحی بسته حمایتی زوجهای جوان؛ حمایت معیشتی هدفمند و تشویق کارفرمایان حامی والدگری؛ توسعه خدمات سلامت باروری، درمان ناباروری و نگهداری کودک؛ و روایتسازی بومی و آموزش خانواده. نتیجه پژوهش آن است که افزایش پایدار فرزندآوری تنها از مسیر یک بسته هماهنگ، منطقهمحور و مبتنی بر شواهد ممکن خواهد بود؛ بستهای که ابزارهای اقتصادی، خدماتی، نهادی و فرهنگی را همزمان به کار گیرد.
این گزارش در پاییز ۱۴۰۴ به سفارش گروه پژوهشی علمی، فرهنگی و اجتماعی پژوهشکده تحقیقات راهبردی، وابسته به مجمع تشخیص مصلحت نظام، تهیه شده است. به دلیل ماهیت درونسازمانی پژوهش، متن کامل آن انتشار عمومی ندارد. مطالب این صفحه صرفاً معرفی عمومی پژوهش است و انتشار آن به معنای انتشار رسمی گزارش یا تأیید تمامی پیشنهادهای آن از سوی سفارشدهنده نیست.
گفتوگو پیرامون این نوشته
دیدگاهها و گفتوگو