* این یادداشت به عنوان سرمقاله شماره 22 ماهنامه مدیریت رسانه منتشر شده است.
تغییرات در محیط خارجی، سازمانها را به نشان دادن واکنش و تغییر وادار مینماید. مهندسی مجدد فرایندها، تشکیل تیمهای توسعه محصول، اجرای برنامههای تقویت کارکنان، حرکت به سوی سازمانهای مجازی، افزایش توانایی پاسخگویی مؤثر به نیازهای مشتریان و تحلیل بازار به منظور پاسخ اثرگذار به تغییرات از جمله فعالیتهایی هستند که در این راستا انجام میگیرند. به منظور رویارویی با تغییرات جدیدی که در دنیای رقابت امروزی رخ میدهند، سازمانها باید به فراتر از سازگاری با تغییرات بیاندیشند و به دنبال بهرهگیری از فرصتهای بالقوه باشند.
یکی از پارادایمهایی که به منظور افزایش انعطافپذیری، سرعت و کیفیت سازمانها مطرح میگردد، چابکی سازمانی است. چابکی سازمانی به مفهوم قابلیت انطباقپذیری بسیار بالا بدون نیاز به انجام تغییرات است. در واقع سازمان میتواند ظرفیتی را در ساختار و روشهای عملیاتی خود به وجود آورد که انعطافپذیری، تغییر و تطبیق با شرایط متغیر را بدون نیاز به انجام یک سری تغییرات دایمی، اجباری و بنیانی ایجاد نماید.
طراحی سازمانی اساس مزیت رقابتی و عملکرد سازمان است. پژوهشها نشان دادهاند که اگر ساختار، فرآیند و نظام سازمان از زیرکترین استراتژیها هم حمایت نکنند، استراتژی نمیتواند به توانایی بالقوه خود دست یابد. با این وجود، به نظر میرسد که پیچیدگی، غیرقابل پیشبینی بودن و ناپایداری تغییرات محیطی از رویکردها و مفاهیم سنتی طراحی سازمانی پیشی گرفته است. مدیران برآنند تا سازمانی را طراحی نمایند که برای اجرای عملیات در کوتاهمدت، کارا و برای حفظ عملکرد در بلندمدت، به اندازه کافی منعطف باشند. «نُرم جدید» مستلزم سازمانهایی است که حد چشمگیری از چابکی را دارا باشند تا بتوانند صرفنظر از موفقیت، تنها به حیات خود ادامه دهند. چابکی قابلیتی پویا از طراحی سازمان است که میتواند نیاز به تغییر در منابع درونی و بیرونی را حس کرده، به صورت روزمره این تغییرات را اعمال نماید و عملکرد خود را در حد بالای متوسط حفظ نماید.
مدلهای مختلفی در خصوص چابکی در دنیا ارائه شده است. «گلدمن و همکارانش» بر ساختار مناسب، فناوری اطلاعات و منابع انسانی تمرکز دارند و «کاتر» بر مأموریت، ساختار، فرآیندمحوری کسب و کار و منابع انسانی تأکید دارد. این در حالی است که در مدل « اورهلت» بر ارزشهای مشترک، ساختار یا فناوری اطلاعات، فرآیندهای کاری و رفتار تأکید شده است. در مدل «کروکیتو و یوسف» فناوریهای پیشرفته اطلاعات و تولید منجر به ایجاد چابکی تولید میگردد و چابکی تولید نیز از طریق کاهش هزینهها و افزایش سرعت و کیفیت، چابکی سازمانی را ایجاد مینماید. در مدل «گروه مشاوران آتوز» چابکی سازمانی به وسیله تقویت دایمی امکانپذیر است. تقویت دایمی نیز به وسیله کسب آگاهی، وجود مقدمات انعطافپذیری در سازمان و در نهایت برخورداری از سیستم کنترل دقیق ایجاد میگردد. مدل شریفی و ژانگ نیز بر سه قسمت عمده به شرح زیر استوار است: 1. محرکهای چابکی شامل نیاز به «چابک شدن»، «تصمیم راهبردی برای چابک شدن» و «راهبرد چابک»، 2. قابلیتهای چابکی شامل «شایستگی»، «پاسخگویی»، «انعطافپذیری» و «سرعت»، 3. فراهم سازی چابکی شامل «اقدامات، روشها و ابزار» و «سازمان، فناوری، نیروی انسانی و نوآوری». ورلی و لاولر هم استراتژی قوی، طرحهای سازگار سازمانی، هویت و رهبری مشترک و قابلیتهای ارزش آفرینی را برای چابکی عملکرد سازمانی ضروری میدانند.
سازمانهای رسانهای به عنوان یکی از پیچیدهترین سازمانهای عصر حاضر که محیطی به شدت متغیر دارند و واحد زمان در آنها «لحظه» است، شناخته میشوند. برای پاسخگویی شایسته به این محیط پیچیده، رسانهها نیاز دارند تا به سرعت و دقت تصمیمات مناسبی را اتخاذ نمایند و از آن مهمتر انعطاف لازم را در این تصمیمات حفظ نمایند. یک تصمیم اشتباه در تولید یا توزیع پیام میتواند منجر به از دست رفتن «اعتماد» مخاطبان شود که هزینههای هنگفت هم نتواند آن اعتماد را برگرداند. رسانهها باید با استراتژی قوی، رهبری مشارکتی و انعطاف بالای سازمانی، بر دشواریهای این محیط پیچیده غلبه نمایند تا بتوانند اثر مناسبی را در زمان مناسب بر مخاطبان هدف خود اعمال نمایند.
این روزها دیگر تغییرات مستمر و جهشی «فناوری رسانهها» به امری عادی تبدیل شده است. شیوههای تولید و توزیع و ارتباط با مخاطبان در بازههای زمانی کوتاهی تغییر میکنند و بخصوص سازمانهای رسانهای بزرگ را به چالش وامیدارد. از سویی دیگر نیازها و ذائقه مخاطبان مدام در حال تغییر است؛ فرهنگها و خرده فرهنگها بر هم تأثیر و تأثر دارند؛ قوانین و تفسیر و نحوه اجرای آنان بخصوص در مواجهه با فناوریهای جدید رسانهای در حال تغییرند؛ رقبای جدید به سرعت قدرت عرض اندام پیدا میکنند و رقبای قدیمی نوآوریهای گوناگون به کار میبرند. همه این موارد «چابکی سازمانی» را به عنوان یکی از ضروریترین و حیاتیترین ویژگیهای سازمانهای رسانهای معرفی میکند که با اینکه نسبت به سایر انواع سازمانها «مهمتر» است اما هم در تئوری به آن بسیار کم پرداخته شده است و هم در عمل رسانههای ما اعتنایی به آن ندارند.
پست مدرنیته به عنوان یکی از جدیدترین مباحث عصر ما مطرح است. همواره در علوم مختلف به خصوص علوم انسانی و به خصوص مطالعات فرهنگی و آثار هنری سخنی از پست مدرن و دیدگاههای پست مدرنیستها به گوش میرسد. در این پژوهش سعی شده است که با معرفی اجمالی دوران مدرنیسم - که در واقع پس از طی این دوره، پست مدرن میتواند عرض اندام کند - به چگونگی شکلگیری نظریات پست مدرن پرداخته شود، اندیشمندان این مکتب به طور خلاصه معرفی شوند و دیدگاههای آنان به صورت مختصر و مفید به اطلاع خواننده برسد.
همچنین در ادامه سعی شده است به دو موضوع اساسی پرداخته شود؛ یکی نظریات مدیریتی مرتبط با پست مدرن و دیگری چگونگی استفاده از دیدگاههای پست مدرنیسم در رسانهها.
در واقع سعی نگارنده بر این است تا بتواند از مجموع مباحث فوق، نگاه پست مدرن به مدیریت رسانه را تشریح نماید.
با توجه به نو بودن دیدگاههای پست مدرن بر مدیریت رسانهها از تمامی اساتید، پژوهشگران و مدیران رسانه در جهت تکمیل این پژوهش خواستار یاری هستم.
واژگان کلیدی:
مدیریت رسانه، پست مدرنیسم، مدرنیسم، رسانه، مدیریت.
این مقاله در شماره بیستم ماهنامه علمی تخصصی مدیریت رسانه منتشر شده است. مقاله را میتوانید از اینجا دریافت نمایید.
* این یادداشت به عنوان سرمقاله شماره 17 ماهنامه علمی تخصصی مدیریت رسانه منتشر شده است.
در تعریف اولیه کتاب آمده است «به مجموعهای از لوحهای چوبی یا عاجی، یا مجموعهای از ورقهای کاغذ، پوست آهو و یا مادهای مانند آن، اعم از دستنویس یا چاپی که با هم به نخ کشیده یا صحافی شده باشند، کتاب میگویند.» با این تعریف، کتاب قدمتی 5 هزار ساله دارد و در دورههای مختلف با فراز و نشیبهای گوناگون ابزار ماندگاری دانش بشری و حتی یادگار حماسهها و حکومتها بوده است.
کتابخانههای بزرگ سراسر دنیا نشان از علاقه دانشمندان و اهالی علم و فرهنگ به کتاب برای سوار شدن بر روی شانههای دانشمندان پیشین جهت جلوگیری از تجربه مجدد برخی از امور است. کتاب همواره یکی از رسانههای مهم در تاریخ بشر به رسمیت شناخته شده است. معجزه پیامبر اسلام (ص) نیز کتابی بود به نام قرآن که با تحدی طلبیدن، اعجاز خود را در طول تاریخ پس از نزول خود اثبات کرده است.
پس از اختراع دستگاه چاپ، نقش کتاب در پیشبرد علم و فرهنگ جوامع پررنگتر از قبل دنبال شد. سرانه مطالعه کتاب به عنوان یکی از شاخصهای مهم کشورهای مختلف شناخته میشود. سرانه کتابخوانی در ایران در سال 1353 به دلیل وجود تنها 35 درصد باسواد از جمعیت کشور در حدود 2 دقیقه در شبانه روز بوده است. در حال حاضر حدود 90 درصد جامعه باسواد هستند اما آمار معتبری درباره سرانه مطالعه وجود ندارد و از 2 دقیقه تا 120 دقیقه در روز گفته میشود! تنها آمار رسمی در سال 1382 منتشر شد که نشان دهنده سرانه 7 دقیقهای در روز است؛ البته احتمالا در این سرانه کتب درسی، قرآن و ادعیه نیز در نظر گرفته شده است. سرانه مطالعه در ژاپن به عنوان کتابخوانترین کشور دنیا 90 دقیقه در روز، و در کشورهای در حال توسعهای مانند ترکیه و مالزی، 55 دقیقه در روز است. دلایل مختلف برای این معضل در ایران وجود دارد و قطعا راهکارهایی نیز برای حل آن وجود دارد اما مهم ارادهای است که باید برای حل آن بوجود بیاید. ریشههای نبود فرهنگ کتابخوانی هم به «مسئولین»، هم به «ناشران» و هم به «آحاد مردم» برمیگردد اما در این یادداشت قصد دارم از این زاویه به موضوع نگاه کنم که آیا با نشر دیجیتال –با توجه به اقبال نسل جوان به رسانههای دیجیتال- میتوان تغییری در فرهنگ کتابخوانی به وجود آورد؟
* این یادداشت به عنوان سرمقاله شماره 15 ماهنامه علمی تخصصی مدیریت رسانه منتشر شده است.
«تحقیق و توسعه» (R & D) مفهومی است که حدود یک قرن پیش مطرح شده است اما روز به روز بر اهمیت آن در سازمانها افزوده میشود. سازمانها بنابر مأموریت و نیازهای خود، نهاد تحقیق و توسعه را دفتر، اداره، واحد، مدیریت یا معاونت تعریف میکنند. پرسش اینجا است که نسبت واحدهای تحقیق و توسعه با سازمانهای رسانهای چیست؟ آیا اصلا تحقیق و توسعه در سازمان رسانهای تعریف میشوند؟ میزان نیاز سازمانهای رسانهای به تحقیق و توسعه چقدر است؟
به نظر میرسد برای پاسخگویی به این سؤالات که اختلاف نظرات فراوان در مورد آن وجود دارد، نیازمند برداشتن گامهای ابتدایی برای تعریف تحقیق و توسعه هستیم. تعاریف مختلفی از تحقیق و توسعه وجود دارد اما در یک عبارت کوتاه میتوان گفت «تحقیق و توسعه، کشف و به کارگیری دانش جدید درباره محصولات، فرآیندها و خدمات مطابق نیازهای بازار است.»
در یک تقسیمبندی ساده میتوان تحقیق (Research) را با ماهیت دانشگاه و توسعه (Development) را با ماهیت فعالیتهای صنعتی نزدیک دانست و «تحقیق و توسعه» در واقع پلی میان صنعت و دانشگاه را طبق نیازهای بازار میسازد.
تحقیق و توسعه در سازمانهای صنعتی منجر به یک محصول جدید یا خلاقیت در محصول قبلی و بهینه کردن آن چه از نظر کیفیت، چه از نظر هزینه و حتی از نظر پاسخگویی به نیاز جدید مشتری است. حال باید به این پرسش که تحقیق و توسعه در سازمانهای رسانهای یعنی چه، پاسخی درخور داد. به این منظور بهتر است به عوامل مهم تحقیق و توسعه یعنی دانش و خلاقیت اشاره نماییم.
«اقناع» غایت هر ارتباط، اعم از انسانی یا رسانهای است. هزینههای هنگفت دستگاههای عظیم رسانهای در این جهت انجام میشود که بر مخاطبان تأثیر گذاشته و رفتار آنها را مطابق میل گردانندگان آن تغییر دهد که در این صورت میگوییم اقناع صورت گرفته است.
در این مقاله سعی بر این است که پس از بیان تعریف اقناع و تاریخچه آن، چند نظریه مهمتر اقناع از جمله «هاولند»، «کوشش-درخور»، «ناهماهنگی شناختی» را تشریح کرده و سپس به کاربرد اقناع در رسانهها بپردازیم. نگارنده در این قسمت با ارائه ایده «هویت مشترک» سعی بر توزیع هدفمند پیام هوشمند در فضای مجازی در جهت اقناع افکار عمومی را دارند.
واژگان کلیدی:
اقناع، نظریههای اقناع، کاربرد اقناع در رسانه، تولید هوشمند و توزیع هدفمند پیام.
این مقاله در شماره دوازدهم ماهنامه علمی تخصصی مدیریت رسانه منتشر شده است. مقاله را میتوانید از اینجا دریافت نمایید.