پژوهشگروبلاگ شخصی قاسم صفایی نژاد

۶۵ مطلب با کلمه‌ی کلیدی «قاسم صفایی‌نژاد» ثبت شده است

یادداشت رسانه

مراسم رونمایی از کتاب سیاگالش

مراسم رونمایی از #کتاب سیاگالش اثر ابراهیم اکبری دیزگاه در خبرگزاری مهر برگزار شد.
اثری در مورد سفر تبلیغی یک طلبه به روستایی در تالش که با محوریت توحید و وحدت نوشته شده است.
صحبت‌های معاون فرهنگی سازمان تبلیغات، محمدرضا شرفی خبوشان، میرشمس الدین فلاح هاشمی را در خبرگزاری مهر بخوانید.

به زودی در مورد سیاگالش بیشتر می‌نویسم.


یادداشت رسانه

گفتگو با دانا | فرهنگ تخفیف کتاب باید اصلاح شود

گفتگو با شبکه اطلاع رسانی دانا

در شرایط کرونایی که اغلب رویدادهای فرهنگی برگزار نمی شوند و یا به صورت مجازی انجام می شوند، بازار نشر نیز دچار مشکلاتی شده است. از ورشکستگی و تعطیلی برخی کتابفروشی ها تا ناشران کاغذی؛ چه پیش بینی برای ادامه این صنعت متصورید؟

اجازه بدهید سؤالتان را با سؤال پاسخ بدهم. آیا مشکلات نشر در دوره کرونا به وجود آمد؟ قبل از کرونا شاهد ورشکستگی و تعطیلی کتابفروشی‌ها و ناشران کاغذی نبودیم؟ قبول دارم کرونا به تسریع این روند و نمایان شدن آن کمک کرد اما این روندی بود که در حال وقوع بود. کرونا نباید ما را گول بزند و فکر کنیم کرونا باعث این اتفاقات شده است.

مسائل اصلی و ریشه‌ای صنعت نشر از نظر من چند دسته‌اند که سعی می‌کنم خیلی خلاصه عرض کنم:

۱. نداشتن نظام مدیریت محتوا: مانند عدم آگاهی از نیاز مخاطبان یا حتی نداشتن دانش کافی در مورد میزان اثربخشی محتواها بر مخاطبان و ... پژوهشگران ما در کشور حتی به آمار میزان فروش واقعی کتب دسترسی ندارند چه برسد به اینکه این محتواهای خریداری شده چقدر توسط مخاطبان مطالعه شده است و چقدر از آن اثر پذیرفته است.

۲. مسائل مرتبط با آموزش و پرورش: بچه‌ها در این سیستم آموزش و پرورش، کتابخوان و پژوهشگر بار نمی‌آیند و به جای آنکه از همان نوجوانی مطالبه کنیم که نیازهای محتوایی خودت را خودت جستجو کن در میان کتاب‌های مختلف، تأکید فقط روی کتاب درسی است.

۳. کم اهمیت بودن نظام مالکیت معنوی و مادی: مردم اهمیتی برای نظام مالکیت معنوی و مادی اثر قائل نیستند چون اطلاع رسانی کافی در مورد آن نداشته‌ایم. برخی ناشران هم خودشان مراعات نمی‌کنند. فقط به این فکر کنید که قشر کتابخوان جامعه که قشر فرهیخته‌تر جامعه است،‌ از دستفروشی‌های کنار خیابان انقلاب خرید می‌کند یا دنبال فایل رایگان کتاب در فضای مجازی می‌گردد؛ به نظرم عمق فاجعه مشخص است.

۴. شبکه‌های پخش و توزیع: پخش و توزیع به دلیل پهناوری کشور و فاصله میان شهرها در مناطق بیابانی کار سخت و طاقت‌فرسا و در بعضی شرایط نشدنی است. کتابخانه‌های عمومی و کتابخانه‌های مساجد و مدارس هم عموما کتاب‌های جدید و به روز ندارند و فرهنگ امانت و قرض کتاب هم خیلی بین ما رواج ندارد.

۵. نوسانات ارز و تأثیر آن بر قیمت کاغذ: قیمت کاغذ در طی یک دهه گذشته حدود ۴ برابر شده است اما قیمت کتاب کشش این همه بالا رفتن قیمت را نداشته است.

دلایل دیگری هستند که بعضا به همین اهمیت وجود دارند. سؤال من این است، آیا این دلایل به تنهایی کافی نیست که کتابفروشی‌ها و ناشران تعطیل شوند؟ کرونا فقط این روند را تسریع کرده است.

در تکمیل پاسخ به سؤالتان باید عرض کنم که این روند تا حل نشدن دلایل ریشه‌ای آن ادامه خواهد داشت و باید دنبال راهکارهای بنیادین و سیاستی در این عرضه باشیم.

  

در شرایط کنونی، شاید اقبال مخاطبین به اپلیکیشن های کتاب خوان بیشتر از گذشته به چشم می آید. می توانید وضعیت فعلی ناشران الکترونیک، جایگاهشان در بازار نشر و استقبال مردم از آنها را شرح دهید؟

حتما می‌دانید که برنامک‌های کتابخوان عموما ناشر الکترونیک نیستند. این برنامک‌ها عموما سکوی (پلتفرم) فروش هستند. پلتفرم‌ها عموما وظیفه اتصال بین تولید کننده یا خدمات دهنده با طرف دیگر یعنی مصرف کننده را دارند. عملا فیدیبو، طاقچه، کتابراه و امثالهم ناشران را به مخاطبان وصل می‌کنند و محصولات آنها را می‌فروشند. پس اول از همه بین فروشگاه‌های کتاب الکترونیک و ناشران الکترونیک تمایز قائل شویم. در مورد ناشران الکترونیک در ایران هم می‌توان خیلی جدی صحبت کرد.

طی سال‌های گذشته اقبال مردم به کتاب الکترونیک در همه دنیا رو به رشد است و در ایران هم با کمی تأخیر انجام می‌شود. شرایط کرونا و به خصوص تخفیف ۷۰ و ۸۰ درصدی که اوایل کرونا با حمایت معاونت فرهنگی وزارت ارشاد انجام شد، باعث رشد حدود ۳۰۰ درصدی کتاب الکترونیک شد. طبیعتا فروشگاه‌های کتاب الکترونیک هم از این فرصت استفاده کردند و مردم را بیش از گذشته با مفهوم «کتاب الکترونیک» آشنا کردند. یکی از دلایل رشد پایین کتاب الکترونیک در ایران، عدم آگاهی مردم از مزایای کتاب الکترونیک است. شناخت عموم مردم از کتاب الکترونیک در حد فایل‌های پی‌دی‌اف و کتاب صوتی است که حتما رسانه‌ها باید برای افزایش آگاهی مردم اقدامات جدی انجام دهند.

با همه این تفاسیر سهم بازار کتاب الکترونیک کشور نسبت به کل صنعت نشر از ۲ درصد به حدود ۵ درصد رسیده است. البته این آمار از نظر گردش مالی است و از نظر تعداد فروش و مهمتر از آن، از نظر میزان مطالعه آماری در دسترس نیست.

در دنیا کتاب الکترونیک تقریبا بیش از ۲۵ درصد از سهم صنعت نشر را به خود اختصاص داده است و در این زمینه عقب ماندگی قابل توجهی داریم. عقب ماندگی وقتی بیشتر محسوس می‌شود که می‌بینیم رهبر معظم انقلاب در دی ماه سال ۱۳۷۱، یعنی هنوز وقتی آمازون تأسیس نشده بود، دستور توسعه کتاب الکترونیک در کشور را داده‌اند!

 

با گرانی کاغذ و شرایط کرونایی در این یک سال گذشته، عملا میدان برای ناشران الکترونیک بیشتر باز شده؛ به نظرتان کتابهای صوتی می توانند در آینده ای نزدیک جایگزین کتابهای کاغذی شوند؟

کتاب‌های صوتی جایگزین کتاب‌های کاغذی نخواهند شد. مخاطبان این کتاب‌ها تقریبا با مخاطبان کتاب‌های کاغذی یکسان نیستند. عموما افرادی که کتابخوان هستند، سخت با کتاب صوتی ارتباط برقرار می‌کنند. برعکس افرادی که شنیداری هستند، از این کتب استقبال زیادی می‌کنند و حتما بازار کتاب صوتی در آینده نزدیک شاهد رشد جدی خواهد بود.

شاید کتاب‌های متنی الکترونیک، چت استوری‌ها، کتاب‌های تعاملی الکترونیک، ویکی‌کتاب‌ها و ... در آینده میان‌مدت سهم بیشتری از بازار صنعت نشر را به خود اختصاص دهند اما این‌ها به معنی کوچک شدن سهم کتاب کاغذی نیست و یا نباید باشد. کتابخوانی آنقدر در کشور ما توسعه یافته نیست، که سهم یکی با ورود کتاب جدید کاهش یابد. باید سیاست‌ها و راهبردها را طوری طراحی کنیم که میلیون‌ها ایرانی جدید کتابخوان شوند.

 

علاوه بر مزایایی که اینگونه کتابها دارند، انتقاداتی نیز به آنها وارد است؛ انتخاب برخی رمان های پر شخصیت مانند صدسال تنهایی مارکز برای خوانش صوتی آن هم توسط یک نفر، شاید بی هنری به حساب آید و نکته دیگر اینکه اخیرا ناشران الکترونیک با به کارگیری هنرمندان، بازیگران و خوانندگان برای خوانش این کتابها، عملا هزینه فروش را بالا برده که گاها گران تر از نسخه کاغذی آن می شود.

به نظرم بی‌هنری نیست. لزومی ندارند کتاب صوتی تبدیل به نمایشنامه رادیویی شوند. اتفاقا ۸۰ درصد کتاب‌های صوتی در دنیا همین طور تولید می‌شوند و حدود ۲۰ درصد از کتاب‌ها شبیه نمایشنامه رادیویی هستند و بازیگران و صداپیشه‌های مختلف دارند. البته قبول دارم که کیفیت تولید بسیار مهم است. یک نفر که مسئولیت گویندگی کتاب صوتی را به عهده می‌گیرد، باید بتواند لحن و کلام شخصیت‌های مختلف داستان را به مخاطب منتقل کند اما لزومی ندارد که از گویندگان مختلف استفاده شود یا حتی یک نفر صداهای مختلفی بازی کند.

هزینه کتاب صوتی در دنیا کمی از کتاب کاغذی ارزان‌تر است. تا جایی که من اطلاع دارم در کشور ما هم عموما همینطور است. منطقی نگاه کنیم، شاید هزینه تولید یک کتاب صوتی از چاپ هزار نسخه از یک کتاب کاغذی هم بیشتر هزینه ببرد. چرا نباید قیمت آن گران‌تر از کتاب کاغذی باشد؟ به هر حال ناشر صوتی هم باید به بازگشت سرمایه فکر کند. وقتی منطقا کتاب صوتی باید ارزان‌تر از کتاب کاغذی باشد که شمارگان فروش کتاب صوتی حداقل از ۱۰۰۰ نسخه بیشتر شود. در آن صورت به دلیل اینکه سخت‌افزاری درگیر نیست و هزینه تولید یک بار انجام شده است، می‌توان به ارزان‌تر شدن کتاب صوتی فکر کرد که به نظرم در آینده نزدیک این اتفاق خواهد افتاد.

 

برخی ناشران کاغذی معتقد اند که ناشران الکترونیک برای فروش بیشتر محصولات خود، تخفیف های بالاتر از عرف نشر کاغذی قرار می دهند؛ به این صورت که اگر قیمت کتاب کاغذی مثلا 50 هزار تومان است، آنها یعنی ناشران الکترونیک، قیمت همان کتاب را 100هزار تومن کرده و با تخفیف های بالاتر در نهایت بیشتر از قیمت نسخه کاغذی به فروش می رسانند. نظر شما چیست؟

این هم باز به همان مبحث تفاوت ناشر الکترونیک و پلتفرم فروش برمی‌گردد. در قراردادهای پلتفرم‌های فروش با ناشران این نکته ذکر شده است که تا مثلا تخفیف ۷۰ درصد حتی نیاز به اجازه از ناشر نیست و پلتفرم فروش رأسا می‌تواند این تخفیف را اعمال کند. متأسفانه فرهنگ خرید با تخفیف کتاب هم بخصوص در یک سال اخیر بین مردم جا افتاده که حتما باید اصلاح شود. ناشر معمولا چاره‌ای جز بالا بردن قیمت کتاب الکترونیک ندارند تا وقتی که پلتفرم فروش تخفیف اعمال می‌کند، بتواند درآمد خوبی کسب کند. البته اینکه کتابی بیش از قیمت کاغذی به فروش برسد تقریبا وجود ندارد. لااقل من تا به حال چنین چیزی مشاهده نکرده‌ام مگر اینکه کتاب کاغذی قدیمی باشد و قیمت چند سال پیش آن را با قیمت امروز کتاب الکترونیک مقایسه کنید.

یادداشت رسانه

جشن تولد یک سالگی نشر صاد

یکم اردیبهشت سال گذشته «نشر صاد» رسما متولد شد. نشری که به لطف الهی تا به حال با موفقیت‌های زیادی همراه بوده و به اهداف از پیش تعیین شده خود، تا حد قابل قبولی رسیده است. سختی‌های بسیاری در یک سال گذشته تحمیل شد و شیرینی‌های زیادی هم تجربه کردیم. شاید اگر عمری باقی باشد، از تجربه راه اندازی نشر صاد، یک کتاب بنویسم تا تمام تجربیات ثبت شود و سایرین راه‌های غلطی که من رفتم  را نروند.

نشر صاد چرا تأسیس شد؟

از چندین سال قبل یک دغدغه داشتم. دغدغه‌ام این بود که با فراگیر شدن پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی موبایلی طی یک دهه گذشته در ایران، مصرف محتوای سطحی در بین مردم رواج پیدا کرد. بخصوص نوجوانان و افراد بالای چهل سال کمتر تحصیل‌کرده که اولین تجربه‌شان از فضای مجازی، همین رسانه‌ها بود و سواد رسانه‌ای کافی نداشتند. این‌ها ایمیل، خبرگزاری، وبلاگ، سایت‌های علمی و ... را تجربه نکرده بودند و به یکباره با تلگرام و اینستاگرام آشنا شدند. مصرف رسانه سطحی با پیام‌های کوتاه، منجر به پایین آمدن سطح تفکر می‌شود و این مهم باعث بی‌ثباتی جامعه می‌شود. 

برای حل این مسئله، باید رسانه‌های عمیق که عموما کتاب و سینما محسوب می‌شوند را وارد سبد مصرف رسانه‌ای مردم کرد. کتاب و سینما در کشور ما اوضاع خوبی ندارند ولی ضرورت پیشرفت آنها بر همگان آشکار است. پیشنهاد استفاده از فرصت نشر الکترونیک برای غلبه بر چالش‌های صنعت نشر منجر به تأسیس نشر صاد شد.

شعارهای نشر صاد چیست؟

سه شعار برای صاد انتخاب کردم: تمرکز بر نشر الکترونیک، مشارکت با مردم در تولید و توزیع محتوا، رویکرد بین المللی.

هر کدام از اینها توضیحاتی دارد که باید بعدا مفصلا در مورد آن صحبت کنم.

تیم نشر صاد چقدر حرفه‌ای هستند؟

در حوزه محتوایی:

۱. آقای محمدرضا شرفی خبوشان که جزو بهترین رمان‌نویس‌های دوره معاصر ایران هستند، زحمت دبیری داستان و روایت نشر صاد را می‌کشند و کتب تألیفی مرتبط با داستان و روایت را جذب می‌کنند.

۲. آقای بهزاد جامه بزرگ که سال‌ها در حوزه اندیشه در مجلات و سایت‌های مختلف سردبیری کرده‌اند، زحمت دبیری فرهنگ و اندیشه نشر صاد را می‌کشند هم در حوزه تألیف و هم در حوزه انتخاب کتب خارجی برای ترجمه.

۳. آقای رامبد خانلری بعد از این دو بزرگوار به ما اضافه شدند. ایشان زحمت کتب داستان و روایت ما در بخش ترجمه را می‌کشند و بخصوص در حوزه نوجوانان یار ما هستند. به همین دلیل دبیری «چت استوری» ما که بیشتر مخاطب نوجوان دارد هم با ایشان است که به زودی کتب منتشر شده در این قالب هم در اختیار مخاطبان قرار می‌گیرد.

۴. خانم شیوا مقانلو که جزو مترجمان محبوب کشور هستند و مدرس سینما و بازی هم هستند، زحمت دبیری کتب تعاملی ما را قبول کرده‌اند که ان شالله کتب تعاملی هم از پاییز امسال به نشر صاد اضافه خواهد شد.

۵. خانم مرضیه مرادی که نویسنده، شاعر و یکی از بهترین ویراستاران ایران هستند، مسئولیت ویراستاری نشر صاد را به همراه تیمشان به عهده گرفته‌اند.

۶. زحمت اداره معاونت محتوایی و نقشه موضوعی که حول آن در حال تولید کتاب در قالب‌های گوناگون هستیم هم به عهده دوست بزرگوارم، آقای سید علی میرباقری است. 

در حوزه هنری:

۱. لوگوی نشر صاد توسط یکی از بهترین گرافیست‌های ایران یعنی آقای حسن کریم زاده طراحی شده است. ایشان برنده جایزه طلایی موسسه گرافیس آمریکا هستند و سوابق داوری جشنواره‌های ملی نشان و لوگو را دارند.

۲. مدیر هنری نشر صاد هم برادر کوچکتر ایشان یعنی آقای حسین کریم زاده هستند که حدود ۲۰ سال سابقه کار در انتشارات مختلف را داشته‌اند.

در حوزه بازرگانی:

آقای محمدرسول تبیک که سابقه معاونت بازرگانی انتشارات سروش، مشاور باغ کتاب، راه اندازی چندین کتابفروشی و ... دارند مسئولیت امور بازرگانی نشر صاد را به عهده گرفته‌اند.

در حوزه اجرایی:

آقای مصطفی علی اکبر زحمت معاونت اجرایی را به عهده دارند و اجرایی هم همیشه مظلوم است و پرکار.

نشر سرای خودنویس:

برای کشف و پرورش استعدادهای مرتبط با حوزه نشر، برند خودنویس را راه اندازی کرده‌ایم. آقای میرشمس الدین فلاح هاشمی که جزو نویسندگان و شعرای قدیمی هستند و سوابق معلمی ایشان، دلسوزی ایشان را برای پرورش استعداد تضمین می‌کند، مدیریت این بخش را به عهده دارند. ایشان سوابقی مانند روابط عمومی یا معاونت بازرگانی انتشارات امیرکبیر هم دارند.

نشر صوتی قناری:

برای حوزه محتوای شنیداری و صوتی هم برند قناری را راه اندازی کرده‌ایم. آقای مهدی صالح‌پور، روزنامه نگار و تهیه کننده تلویزیون در قناری زحمت بسیاری کشیده‌اند که ثمرات مطلوبی هم داشته است. ان شالله در سال جدید بیشتر از بیشتر خواهید شنید.

نشر صاد چگونه اداره می‌شود؟

نشر صاد یک کمک‌نوآور (استارت‌آپ) محتوایی محسوب می‌شود که با سرمایه گذاری شرکت نشر الکترونیک ایران آغاز به کار کرده است و در یک سازوکار سهامی خاص اداره می‌شود. سیدمیثم سیدصالحی، رییس هیات مدیره آن است، آقای دکتر صادق رمضانی نایب رییس هیات مدیره و بنده هم مدیرعامل آن.

آیا نشر صاد جایزه‌ای برده است؟

- کتاب تاریخ تفکر مدیریت اثر پروفسور فرهنگی، کتاب تقدیر شده سال جمهوری اسلامی در رشته مدیریت شد.

- کتاب چهل و یکم اثر حمید بابایی، جایزه دوم رمان بزرگسال انقلاب اسلامی را برد.

- کتاب کلاه پوستی‌ها اثر سید میثم موسویان، جایزه اول رمان نوجوان انقلاب اسلامی را برد.

- کتاب سلفی با خرابکار اثر طاهره مشایخ، جایزه سوم رمان نوجوان انقلاب اسلامی را برد.

- کتاب مجموعه داستانک ها اثر مصطفی خدامی، جایزه بهترین اثر تألیفی را در جشنواره داستان کوچک ایرانی کاف برد.

سایر کتب نشر صاد، قناری و خودنویس را می‌توانید در سایت‌های آنها ببینید و نسخه کاغذی آنها  را بخرید یا نسخه‌های الکترونیک و صوتی آنها را در پلتفرم‌های مختلف کتاب الکترونیک مانند طاقچه بخوانید. به مناسبت تولد نشر صاد از یکم تا سوم اردیبهشت همه کتب کاغذی با ۳۰ د رصد تخفیف و ارسال رایگان و همه کتب الکترونیک با ۴۰ درصد تحفیف روی طاقچه در دسترس شماست.

البته که هر قدمی که در نشر صاد برداشته‌ایم با لطف خدا، توجه ویژه سرمایه گذار، حمایت مردم، همراهی نویسندگان محترم و همه کارکنان محترم نشر صاد است که اسمشان را نبردم.

یادداشت رسانه

گفتگو با روزنامه وطن امروز | مطالعه مهم است نه جنس کتاب

متن کامل گفتگو را از اینجا بخوانید.

 

مصطفی پورکیانی: بیش از یک سال است فعالیت‌های فرهنگی و هنری کشور متأثر از بحران کروناست. در این میان‌ برخی نویسنده‌ها و ناشران کشور تصمیم گرفتند به جای خانه‌نشینی، تهدید کرونا را به فرصت تبدیل کنند و با پرداختن به موضوعات مرتبط با شرایط کرونا، آثاری همسو با این حال و هوا را روانه بازار نشر کرده‌اند، برخی از ناشران هم متأثر از شرایط سخت کرونایی با بحران تعطیلی مواجه شده‌اند. به هر حال حوزه نشر طی دوران یک سال و اندی کرونا، پیچیده‌ترین و در عین حال سخت‌ترین دوره‌های خود را سپری می‌کند؛ سال 98 که با گرانی شدید کاغذ برای ناشران و فعالان حوزه کتاب آغاز شد و با تعطیلی مراکز و فروشگاه‌های عرضه کتاب به واسطه جلوگیری از شیوع کرونا در اسفندماه همان سال، به بدترین شکل ممکن برای ناشران به پایان رسید. در سال 99 هم با ادامه شیوع کرونا در کشور اوضاع سخت‌تر از قبل برای اهالی نشر شد و صدمات سنگینی بر پیکره نیمه‌جان نشر کشور وارد کرد که مواردی چون برپایی مجازی نمایشگاه کتاب تهران و اجرای طرح‌های فصلی فروش کتاب تا حدودی جانی تازه به نشر تزریق کرد، با این حال مشکلات اساسی همچنان پابرجاست. از سوی دیگر برخی ناشران که فعالیت خود را بر نشر الکترونیک بنا گذاشته‌اند در دوران کرونا آسیب به‌مراتب کمتری نسبت به سایر ناشران دیدند که نشر صاد یکی از این انتشارات محسوب می‌شود. در گفت‌وگو با قاسم صفایی‌نژاد، مدیر انتشارات به بررسی اوضاع فعلی نشر کشور پرداختیم.

***

* به عنوان نخستین سؤال، طی یک سال و 2 ماهی که کرونا جامعه را درگیر خود کرده است، به حوزه نشر چه آسیب‌هایی وارد شده است؟

در بحران‌های مختلف که گریبان‌گیر جامعه بشری می‌شود، همه فکر می‌کنیم آن بحران به صنعت آسیب وارد کرده است اما واقعیت این است که صنایع گوناگون عموما از نقاط ضعف خود ضربه می‌خورند و نقش بحران‌ها بیشتر در حد نمایان‌کننده آن ضعف است. مثلا یکی از ضعف‌های جدی صنعت نشر در ایران، فروش کتب در نمایشگاه کتاب سالانه است؛ نمایشگاهی که بیشتر از آنکه نمایشگاه باشد، فروشگاه است. طبیعتا تعطیلی نمایشگاه یا به شکل جدید برگزار کردن آن، ناشران را متضرر کرده است. 

یا به طور مثال، دستاوردهای جدید علم در عرصه کتاب الکترونیک یا لااقل فروش دیجیتالی کتاب طی سالیان گذشته از سوی فعالان نشر مانند ناشران، توزیع‌کنندگان، کتابفروشی‌ها و حتی مدیران دولتی جدی گرفته نمی‌شد و با سرعت کمی رشد می‌کرد.  با این شرایط، کرونا آسیب بیشتر و طولانی‌تری به صنعت نشر در ایران نسبت به کشورهای پیشرفته زد که دوره دیجیتالی‌سازی در آنها پیشرفت جدی داشت.