پژوهشگروبلاگ شخصی قاسم صفایی نژاد

۴۸۵ مطلب با نشانه «یادداشت» ثبت شده است

یادداشت یادداشت‌ها

دیگر آوردگاه فکری در انتخابات نداریم!

هویت گمشده این روزهای ایران عزیزمان است. بیش از یک قرن است که میان ایرانی، اسلامی و غربی بودن یا شدن مباحثه می‌شود و البته جامعه، منتظر نتیجه مباحثات نیست و پیش می‌رود.

در دهه‌های اخیر، مسئله هویت به دلیل جهش مصرف محتوای سطحی، جدی‌‌تر شده است و متأسفانه زبان گفتگو و شناخت طرفینی از طرف‌های مختلف کمتر وجود دارد. گروه‌های مرجع تغییر کرده‌اند و در حال گذار در همه این موارد هستیم.

شاید یکی از مواردی که نسل ما و قبل از ما در میان همه این تحولات تجربه کرد، نبردهای فکری بین کسانی بود که حتی اگر در ادبیات آکادمیک گروه مرجع نبودند، ولی نماینده یکی از گروه‌های مرجع به صورت تمام قد در برهه‌ای از زمان بودند.

انتخابات ریاست جمهوری یکی از این آوردگاه‌ها بود. وقتی کسی کاندیدای ریاست جمهوری می‌شد، حداقل در دو طرف اصلی، هوادارانی داشت که حاضر بودند برای ترویج تفکرشان، وقت و انرژی و جان و آبرو بگذارند. یکی از دلایلش این بود که آن کاندیدا برای رسیدن به قدرت، خودش، فکرش و اعتقاداتش را مخفی یا بزک نمی‌کرد.

یادم هست سال ۸۴، دو طرف اصلی اختلاف که هاشمی رفسنجانی و احمدی نژاد بودند، اختلاف جدی مبنایی برای اداره کشور داشتند. البته که همیشه در حاشیه، کاندیداهای دیگری بودند که نمی‌دانستند که هستند؛ در جایی دم از ارزش‌های انقلاب می‌زدند و در جای دیگر، ستادشان تابلوهای تبلیغاتی بزرگ با چشم رنگی از آنها منتشر می‌کرد. یا از کلیدواژه دولت مدرن استفاده می‌کردند و دم از امید می‌زدند و مطمئن نبودند عصر امام خمینی (ره) ادامه دارد.

اما روایت‌های اصلی که در حال مبارزه با هم بودند، همان چیزی بود که شهید بهشتی در ابتدای انقلاب خطاب به امام خمینی (ره) نوشته بودند که «دوگانگی موجود میان مدیران کشور بیش از آن که جنبه شخصی داشته باشد، به اختلاف دو بینش مربوط می‏شود. یک بینش معتقد و ملتزم به فقاهت و اجتهاد، اجتهادی که در عین زنده بودن و پویا بودن، باید سخت ملتزم به وحی و تعهد در برابر کتاب و سنت باشد، بینش دیگر در پی اندیشه‏‌ها و برداشت‌‏های بینابین، که نه به‌کلی از وحی بریده است و نه آن‏چنان که باید و شاید در برابر آن متعهد و پای‏بند، و گفته‌‏ها و نوشته‌‏ها و کرده‌‏ها بر این موضوع بینابین گواه.»

متأسفانه چند دوره‌ای است که چنین آوردگاهی را به دلایل مختلف مشاهده نمی‌کنیم. آوردگاهی که باعث رشد فکری و سیاسی مردم می‌شد و شفافیت ناشی از آن، به ادامه مسیر کمک می‌کرد. یا رقیب قدرتمندی برای رقابت وجود ندارد و یا دال مرکزی گفتمانی برای یکی از طرفین مبهم است.

به نظرم نیاز است برای آینده فکری کنیم که افرادی که کاندیدای ریاست جمهوری می‌شوند، هر کدامشان واقعا صلاحیت و برازندگی ریاست جمهوری را داشته باشند و با وجود سلیقه‌ها و اختلاف‌نظر‌ها اما ذیل خیمه‌گاه قانون اساسی با هم مبارزه کنند تا شاهد پیشرفت بیشتری باشیم. انتخابات به این شکل، با احساس تکلیف مردم انقلابی ممکن است پرشور شود اما آیا سیاسیون و مدیران باید از این تعهد مردم سوءاستفاده کنند و خود را رشد ندهند؟

 

یادداشت شخصی

نزدیکی گاهی وقت‌ها راه حل نیست

همه نزدیک شدن‌ها ممکن است خوب نباشد. اینطور نیست که هر وصلی از هر فصلی بهتر باشد. گاهی اوقات باید فاصله‌ها را حفظ کرد.
دیدید وسیلهٔ شکستنی اگر گوشه میز باشد نگران می‌شویم که نکند از روی غفلت دستی بخورد و بیفتد؟ این قانون در مورد همه چیز انگار صدق می‌کند.
دیدید وقتی به گرمای آتش حتی در دل زمستان، زیادی نزدیک بشویم، می‌سوزیم؟ این هم انگار قانون است.
متفاوت از این‌ها، خواندید در قرآن که حتی به نماز نزدیک نشوید وقتی مست هستید؟ گویی قانون است که پاک باش وقتی پاکی می‌طلبی وگرنه نزدیکی، دوری می‌آورد.
نزدیکی گاهی وقت‌ها راه حل نیست، هر چقدر هم محبوب باشد.

یادداشت یادداشت‌ها

شفافیت کاندیداها

ای کاش این روزها، در اتاق کار همه کسانی که قصد نامزد شدن در انتخابات ریاست جمهوری دارند، یک دوربین پخش زنده نصب می‌شد تا مردم از نزدیک در جریان رفت و آمد و توافقات مختلف آنها با سایرین قرار می‌گرفتند.

یادداشت گفتگوها

گفتگو با خبرگزاری تسنیم: بازگشت علمی و فرهنگی به ریل اصلی پس از پرداخت بدهی‌ها

گفتگو با خبرگزاری تسنیم

تسنیم: آقای صفایی‌نژاد مهمترین برنامه انتشارات در سال جدید چیست و چه اقداماتی برای رسیدن به این برنامه صورت گرفته است؟

در سال 1402 تمام تلاش‌مان را کردیم که زیرساخت‌های انتشارات را آماده جهش کنیم. الحمدالله بانک‌های اطلاعاتی خوبی در انتشارات فراهم آمد که قبل از آن وجود نداشت یا ناقص بود و اعتبار لازم را نداشت. متأسفانه در انتشارات حتی از تعداد عناوین کتاب هم اطلاع دقیق و کاملی وجود نداشت. همه قراردادهای 70 سال گذشته بررسی شده و بانک اطلاعات آن در حال نهایی شدن است تا در صورتی که قراردادی نیاز به تجدید یا الحاقیه دارد، اقدامات لازم انجام شود. همچنین یک داشبورد مدیریت محتوایی که خروجی بانک اطلاعاتی کتب است، با دسترسی‌ها و گزارش‌های مختلف برای تصمیم‌گیری بهتر در مراحل نهایی به سر می‌برد.

از گنجینه انتشارات، 30 کتاب کودک، 10 کتاب نوجوان و 10 کتاب مرتبط با زبان فارسی انتخاب شده است که سال‌هاست تجدید چاپ نشده اما کتب خوبی است که احیای آنان برای مخاطبان جذاب خواهد بود. ضمن آنکه همه این موارد در قالب کتاب الکترونیک هم منتشر خواهد شد و برخی از آنان به صورت کتاب صوتی هم در اختیار علاقه‌مندان قرار خواهد گرفت. الحمدالله با توجه به اینکه بدهی انباشته شده چند سال گذشته به مؤلفین، مترجمین، تأمین‌کنندگان و همکاران سابق پرداخت شده است و دغدغه کمتری از این بابت داریم، در سال جاری اقدامات جدی محتوایی انجام خواهد شد.

علاوه بر تجدید چاپ‌ها که طبق روال سابق انجام خواهد شد و انتشار کتب احیایی که سال‌ها تجدید چاپ نشده‌اند؛ ولی قابلیت بازچاپ دارند، چند اقدام تولیدی جدید هم در دست اقدام داریم. با تشکیل منظم جلسات شورای سیاستگذاری محتوایی و تصویب نقشه موضوعی، ان‌شاءالله در موضوعات مدنظر شورا و در قالب‌های گوناگون تولید محتوای جدید خواهیم داشت که اولویت اصلی در حوزه نوجوان است. حوزه آموزش یکی دیگر از اقدامات جدی است که ان‌شاءالله به زودی خبرهای جذابی از آن خواهید شنید و یکی از برنامه‌های ویژه سال جاری انتشارات علمی و فرهنگی است؛ البته آموزشی که کل چرخه را تا انتشار و درآمدزایی برای هنرجوها طی می‌کند.

 *تسنیم: با توجه به تاکید رهبر انقلاب بر تقویت ادبیات تألیفی در حوزه کودک و نوجوان، و ظرفیت انتشارات در این حوزه، آیا طرح خاصی در این زمینه مد نظر دارید؟

برای مخاطب کودک به جز تجدید‌چاپ‌های کتب ارزشمند پرنده آبی و احیای چندین کتاب، شرکت فرهنگ فیلم که از شرکت‌های زیرمجموعه انتشارات است، 150 کتاب صوتی کودک تولید کرده است. این 150 کتاب صوتی که با برند «صدای آبی» منتشر می‌شود، منتخبی از کتب «پرنده آبی» یا همان کتب کودک انتشارات است که طی ده‌های گذشته منتشر شده بود. ان‌شاءالله تا پایان سال چند کتاب جدید کودک هم به بازار عرضه خواهد شد. در مورد نوجوان اما امیدواریم که بتوانیم اقدامات گسترده‌تری انجام دهیم.

علاوه بر کتبی که در حال تجدیدچاپ و احیا از گنجینه علمی و فرهنگی است، در توافق با تولیدکنندگان کتاب صوتی بخش خصوصی، ان‌شاءالله تا پایان سال چندین کتاب صوتی منتشر خواهد شد. همچنین یک بازی رومیزی جذاب با اقتباس از ادبیات فاخر ایران‌زمین، در حال تولید است که امیدواریم بتوانیم در تابستان امسال آن را منتشر کنیم. همچنین یک پادکست سریالی و یک بازی موبایلی در حال طراحی است که به مرحله تولید برسد.

*تسنیم: به عنوان فعال حوزه نشر، علت روند رو به رشد ترجمه‌ها در بازار نشر کودک و نوجوان را چه می‌دانید و به نظر شما این امر، چه تاثیری بر ادبیات کودک و نوجوان ایران می‌تواند بگذارد؟

ریشه این مسئله به نظرم در عدم حمایت از نویسنده ایرانی است. وقتی ما عضو هیچ‌کدام از کنوانسیون‌های جهانی مالکیت و حق امتیاز برای پدیدآورنده نیستیم، طبیعتاً ناشر برای منفعت خود روی به ترجمه می‌آورد که هزینه پایین‌تری دارد و به ویژه در حوزه کودک، هزینه تصویرسازی هم ندارد. این مسئله باعث می‌شود که نویسندگی به عنوان یک حرفه تلقی نشود و نویسنده دنبال شغل دیگری برای امرار معاش برود و همین روند، فاصله نویسنده ایرانی با نویسنده خارجی را بیشتر می‌کند.

در صورتی که به کنوانسیون برن صلاح نیست بپیوندیم، می‌توان راه‌حل‌های دیگری مانند ایجاد یک کنوانسیون جهانی مانند کنوانسیون کشورهای اسلامی یا جنبش عدم تعهد را ایجاد کرد یا حتی راه‌های موقت دیگری پیدا کرد که از نویسنده ایرانی حمایت لازم انجام شود.

محور دیگر هم نظام مدیریت محتوا در کشور است که از نیازسنجی مخاطب شروع می‌شود و طی یک چرخه کامل به بازخورد از سمت محتوا می‌رسد. از چنین پژوهش‌ها و نیازسنجی‌هایی بخصوص در حوزه نوجوان غفلت شده است.

*تسنیم: طی سال‌های گذشته استفاده از بسترها و فناوری‌های نوین در حوزه کتاب از سوی مخاطبان نسل جوان، روند رو به رشد و قابل تاملی داشته است. آیا انتشارات قصد دارد برنامه‌های خود در این زمینه را گسترش دهد؟

از چند سال پیش حدود 900 کتاب انتشارات در فیدیبو قابل مطالعه بود. این روند متأسفانه کمی کُند شده بود که دوباره از چند ماه گذشته، هم 300 کتاب جدید در فیدیبو بارگذاری شده است و هم قراردادهایی با طاقچه و کتابراه منعقد شده است و کتب علمی و فرهنگی در آن بن‌سازه‌ها هم قابل مطالعه خواهد شد.

ضمن آنکه بسیاری از این کتب، به شکل پی‌دی‌اف هستند که مطالعه آنها روی موبایل سخت است. متأسفانه بسیاری از کتب انتشارات، فایل لایه باز یا قابل ویرایش ندارند که بتوانیم به صورت ایپاب منتشر کنیم. در حال تبدیل و ایجاد فایل‌های قدیمی هستیم تا بتوانیم کتب را با فرمت استاندارد ایپاب منتشر کنیم.

همچنین دو پادکست یکی با مخاطب نوجوان و دیگری با مخاطب جوان طراحی شده که به زودی به صورت سریالی منتشر می‌شود. کتاب‌های صوتی کودک و نوجوان هم که در گفت‌وگو عرض کردم. به جز آن، کتاب‌های بزرگسال هم طی قراردادهایی که با آوانامه و ماه آوا منعقد کرده‌ایم به زودی منتشر خواهد شد.

همانطور که می‌دانید هیچ کتابی از انتشارات علمی و فرهنگی طی سالیان گذشته به صورت صوتی منتشر نشده بود. ایده‌هایی برای راه اندازی یک پلتفرم تولید محتوا هم داریم که البته طبیعتاً در سال جاری به آن مرحله نمی‌رسیم و در گام‌های بعدی به سمت آن خواهیم رفت.